Autor: mgr inż. Honorata Marszałek – Główny specjalista w branży ogólnobudowlanej SEKOCENBUD 
hmarszalek@sekocenbud.pl 

W związku z powtarzającym się pytaniem wykonawców robót budowlanych dotyczącym zastosowania stawek robocizny kosztorysowej systemu SEKOCENBUD dla robót wykonywanych w godzinach nocnych przedstawiamy nasze stanowisko.

Do kosztorysowania robót budowlanych w programach kosztorysowych wykorzystywana jest dostępna w nich baza normatywna (tzw. KNR-y).
Bazy normatywne określają nakłady rzeczowe robocizny, materiałów i pracy sprzętu niezbędne do wykonania normowych jednostek elementów i robót budowlanych, przy uwzględnieniu całości niezbędnych procesów technologicznych. Wykorzystywane są przede wszystkim do kalkulacji cen kosztorysowych robót i obiektów metodą szczegółową.
Bazy normatywne w większości nie dotyczą elementów budynków i budowli zaprojektowanych w sposób znacznie odbiegający od przeciętnych warunków wykonania lub wymagań technicznych.

Jednym z przypadków wykonywania robót w warunkach odbiegających od przeciętnych jest praca w godzinach nocnych.
Jak można ująć to w koszcie wykonania takich robót?

Obecnie ➡︎ nie istnieją przepisy czy odgórnie narzucone wzorce dotyczące sposobu ujmowania w kalkulacji kosztorysowej kosztów wykonania robót budowlanych w warunkach innych niż przeciętne (utrudnionych).

Historycznie ➡︎ na mocy zarządzenia nr 21 Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 7 grudnia 1988 r. w sprawie metod kosztorysowania obiektów i robót budowlanych obowiązywały następujące zasady:

„7.2. Skutki kosztowe (red. warunków wykonywania robót) odbiegających od przeciętnych, nie ujęte w nakładach rzeczowych, mogą być uwzględnione w kalkulacji kosztorysowej w formie odrębnych dodatków. Dodatki te wchodzą w skład kosztów bezpośrednich. Mogą być stosowane z następujących tytułów:

1. wykonywania robót w warunkach szkodliwych dla zdrowia, niebezpiecznych i uciążliwych,
2. wykonywania robót w czynnych zakładach pracy lub pomieszczeniach użytkowanych,
3. pracy w godzinach nadliczbowych i dniach ustawowo wolnych od pracy.

7.2.1. Dodatki za wykonywanie robót w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych nalicza się odpowiednio do liczby godzin przepracowanych w takich warunkach. Dodatki te ustala się od 15% do 25% stawki godzinowej, wynikającej z najniższego wynagrodzenia pracowników uspołecznionych zakładów pracy. Zasady przyznawania tych dodatków podane są w załączniku nr 4.

7.2.2. Dodatki za wykonanie robót w czynnych zakładach produkcyjnych oraz wewnątrz użytkowanych pomieszczeń w budynkach i budowlach ustalane są na podstawie protokołu konieczności, sporządzanego przez wykonawcę w porozumieniu z zamawiającym.

Dodatki za wykonywanie robót w czynnych zakładach produkcyjnych, w których produkcja nie została przerwana ustala się w wysokości do 10% od nakładów rzeczowych robocizny (R) w roboczogodzinach, pracy sprzętu i środków transportu (S) w maszynogodzinach.

Przy wykonywaniu pracy wewnątrz użytkowanych pomieszczeń w czasie remontu w budynkach i budowlach dodatek ustala się w wysokości do 15% nakładów rzeczowych robocizny, pracy sprzętu i środków transportu. Dodatki te nie przysługują do robót kosztorysowanych na podstawie norm i analiz, uwzględniających dane warunki zalecanych robót.

7.2.3. Dodatki za prace w godzinach nadliczbowych i nocnych lub dniach ustawowo wolnych od pracy nalicza się do liczby godzin przepracowanych w tych warunkach. Wysokość tych dodatków podaje obowiązujący w danej jednostce system wynagradzania.

Dodatki z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych lub w dniach ustawowo wolnych od pracy mogą być uwzględniane, gdy wykonywanie pracy w tych godzinach odbywa się na zlecenie zamawiającego.”

Przywołane powyżej zarządzenie straciło moc w wyniku wprowadzenia nowego zarządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 15 lipca 1996 r. w sprawie metod kosztorysowania obiektów i robót budowlanych. W miejsce dość konkretnie określonych zasad ujmowania skutków kosztowych wykonywania robót w warunkach odbiegających od przeciętnych, wprowadzono następujące zapisy:

„§20. 1. Skutki kosztowe warunków wykonywania robót odbiegających od przeciętnych, nie ujętych w jednostkowych nakładach rzeczowych, mogą być uwzględnione w kalkulacji kosztorysowej w formie dodatków.

2. Dodatki mogą być stosowane między innymi z tytułów:

1. wykonywania robót w warunkach szkodliwych dla zdrowia, niebezpiecznych i uciążliwych,
2. wykonywania robót w czynnych zakładach pracy lub pomieszczeniach użytkowanych,
3. pracy w godzinach nadliczbowych. 

3. O sposobie kalkulacji dodatków decydują postanowienia założeń lub danych wyjściowych do kosztorysowania.

4. Dodatki wchodzą w skład kosztów bezpośrednich.”

Również i to zarządzenie straciło moc z dniem 30 marca 2001 r. na mocy Obwieszczenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001 r.

Obecnie sposób uwzględniania kosztów wykonania robót budowlanych w warunkach nocnych zależy od ustaleń pomiędzy stronami.

W wydawnictwie Informacja o stawkach robocizny kosztorysowej oraz cenach pracy sprzętu budowlanego IRS publikujemy m.in. informacje o:

1. stawkach robocizny kosztorysowej netto w trzech poziomach: minimalny, maksymalny, średni dla:
   • regionów ogółem,
   • stolic poszczególnych regionów (województw),
   • pozostałych miejscowości w tych regionach,
   • wybranych miast w regionach
   dla następujących 6 rodzajów/branż robót
2. wskaźnikach narzutów w trzech poziomach: minimalny, maksymalny, średni dla:
   • kosztów pośrednich,
   • zysku.

Wszystkie stawki robocizny kosztorysowej netto oraz wskaźniki narzutów pochodzą z badań ankietowych prowadzonych na polskim rynku budowlanym, wobec czego w zbiorze zanotowanych stawek i wskaźników narzutów, czyli przedziałach min ÷ max, znajdują się wartości odpowiadające realizacji różnych obiektów pod względem rozmiaru, standardu, skomplikowania rozwiązań projektowych, trudności wykonania, technologii i organizacji robót itp.

Biorąc pod uwagę powyższe, wykonawca powinien odpowiednio do rodzaju zlecanej roboty wybrać taką stawkę roboczogodziny do kosztorysowania i takie wskaźniki narzutów kosztów pośrednich i zysku, które jego zdaniem są najwłaściwsze, przy uwzględnieniu: wynagrodzeń wypłacanych przez niego pracownikom na stanowiskach roboczych, kosztów pośrednich przewidzianych do poniesienia oraz zaplanowanego zysku kalkulacyjnego. Wybór ten powinien być również dostosowany do sytuacji na rynku, na którym wykonawca prowadzi działalność. Dla zawarcia umowy konieczne jest bowiem, by skalkulowana cena uzyskała akceptację zleceniodawcy robót.

Ponadto, ze względu na brak obligatoryjności stosowania bazy normatywnej (KNR), wykonawca może kalkulować koszty wykonania robót budowlanych na podstawie indywidualnie określonych normatywów wynikających ze szczególnych warunków realizacji.