Definicja „wypustu” 

Pod pojęciem wypustu dla instalacji elektrycznych rozumie się instalację od ostatniej tablicy rozdzielczej do miejsca przyłączenia odbiornika energii lub gniazda wtykowego, z uwzględnieniem wszystkich aparatów występujących w prowadzonej instalacji.

„Wypusty oświetleniowe” zakończone są oprawami oświetleniowymi lub haczykami sufitowymi z kostką zaciskową, a „wypusty z gniazdami wtyczkowymi” – gniazdami wtyczkowymi.

Jednostką miary wypustów jest sztuka (szt.). Oznacza to, że miernikiem ilości wypustów jest liczba odbiorników (np. opraw), a nie liczba łączników. Natomiast ilość wypustów gniazdowych określa liczba gniazd wtyczkowych; gniazdo podwójne zalicza się jako jeden wypust.

Najczęstsze błędy i zasady kosztorysowania

Wypusty są powszechnie stosowane w instalacjach oświetleniowych oraz instalacjach gniazd wtyczkowych. Rzadziej występują w instalacjach gniazd trójfazowych, sygnalizacyjnych, teletechnicznych i RTV, jednak również w tych zakresach znajdują zastosowanie jako jednostka przedmiarowa i kosztorysowa.

Przedmiar sporządzony w formule zagregowanej jest przejrzysty, łatwy do weryfikacji oraz prosty do skorygowania zarówno pod względem liczby wypustów, jak i ceny robót. Problemy pojawiają się wówczas, gdy odstępuje się od przyjętych zasad albo błędnie interpretuje definicję wypustu.

Definicje wypustu elektrycznego dla instalacji oświetleniowych, sygnalizacyjnych oraz gniazd wtyczkowych zostały określone w katalogach norm i nakładów stosowanych w kosztorysowaniu robót elektrycznych.

Są to m.in.: Katalog Norm Kosztorysowych Robót Elektrycznych – Instalacje i osprzęt światła, siły oraz sygnalizacji w budownictwie ogólnym i przemysłowym KNK 5-08, Katalog Nakładów Rzeczowych – Instalacje i osprzęt światła, siły oraz sygnalizacji w budownictwie wiejskim KNR 5-18 oraz Katalog Scalonych Nakładów Rzeczowych – Instalacje elektryczne i sieci zewnętrzne KSNR 5.

W każdym z tych katalogów znajdują się rozdziały poświęcone wypustom, a definicje oraz zakresy rzeczowe robót pozostają zasadniczo zbieżne. Występujące różnice wynikają przede wszystkim ze zmian technologii wykonania, a nie ze zmiany samej zasady klasyfikacji wypustów.

Za zakończenie wypustu uznaje się, odpowiednio:

• wypustu oświetleniowego – haczyk, kostka lub miejsce do zamocowania oprawy oświetleniowej,
• wypustu na gniazdo wtykowe – gniazdo wtykowe,
• wypustu sygnalizacyjnego – przycisk sygnalizacyjny,
• wypustu teletechnicznego – gniazdo teletechniczne,
• wypustu RTV – gniazdo RTV. 

Każda kalkulacja, zwłaszcza sporządzana na wyższym poziomie agregacji, może zostać zmodyfikowana, jednak każda taka zmiana wymaga jednoznacznego opisu, w szczególności w zakresie robót wyłączonych albo dodatkowo włączonych do wyceny.

W wydawnictwie SEKOCENBUD, w biuletynie „Ceny asortymentów robót – BCA”, opracowano kalkulacje wypustów dla różnych rodzajów robót z zakresu instalacji elektrycznych i teletechnicznych. Kalkulacje te rozszerzono o dodatkowe roboty, takie jak montaż oprawy oświetleniowej, dzwonka sygnalizacyjnego czy czujki sygnalizacyjnej. Zakres wprowadzonych zmian został każdorazowo określony w części opisowej oraz w wyszczególnieniu robót stanowiącym integralny element opisu.

Uszczegółowienie robót zawiera „Zakres robót” znajdujący się pod tablicą z nakładami rzeczowymi. Obejmuje on m.in. wytrasowanie i wykucie bruzd z zaprawieniem, przebicia, ułożenie i umocowanie rurek w bruzdach, wykucie otworów i zamocowanie puszek, a także wciągnięcie przewodów z podłączeniem do osprzętu i połączeniem w puszkach.

Zakres ten obejmuje również badanie obwodu. Taki komplet robót powinien zostać wykonany w ramach uzgodnionej z inwestorem ceny jednostkowej za każdy wypust.

Jednostka miary określana jako „wypust” ma charakter uśredniony. Oznacza to, że kalkulacja uwzględnia zarówno zakończenia położone w niewielkiej odległości od tablicy rozdzielczej, jak i zakończenia znacznie od niej oddalone.

Wypust oświetleniowy obejmuje łącznik lub układ łączników osadzonych w puszce instalacyjnej. Jeden łącznik może sterować kilkoma wypustami, natomiast wypust oświetleniowy nie występuje bez elementu sterującego przewidzianego w danym układzie instalacyjnym.

W cenie oraz nakładach rzeczowych wypustów uwzględnia się również puszki rozgałęźne lub rozgałęźniki niezbędne do prawidłowego wykonania instalacji. Ani łącznik, ani puszka nie stanowią zakończenia wypustu, dlatego nie mogą być rozliczane jako odrębny wypust.

Do najczęstszych błędów należą:

• liczenie łącznika w instalacji oświetleniowej jako zakończenia wypustu,
• traktowanie instalacji z wyłącznikami schodowymi lub krzyżowymi jako podwójnego wypustu,
• dodatkowe doliczanie kosztów obsadzania puszek i odgałęźników, mimo że są one uwzględnione w nakładach podstawowych,
• dodatkowe doliczanie kosztów kucia bruzd oraz przebić przez ściany i stropy,
• dodatkowe doliczanie kosztów pomiarów po wykonaniu instalacji.

„Punkt elektryczny” – znaczenie i wycena

Po doprecyzowaniu pojęcia „wypust” należy odróżnić je od potocznego określenia „punkt elektryczny”, stosowanego najczęściej w uproszczonych wycenach instalacji.

W praktyce wykonawczej „punkt elektryczny” oznacza najczęściej puszkę z doprowadzonym przewodem, przygotowaną do montażu łącznika albo gniazda, a także przewód przeznaczony do montażu oprawy oświetleniowej. Pojęcie to odnosi się zwykle do etapu wykonywania instalacji przed pracami tynkarskimi.

Należy przy tym zaznaczyć, że w praktyce funkcjonują różne sposoby liczenia „punktów”, co stanowi częste źródło rozbieżności w wycenie.

Najczęstsze rozbieżności to:

1. Włącznik i lampa to jeden punkt czy dwa?
2. Dwa gniazdka w ramce obok siebie to dwa czy może półtora?
3. Włącznik podwójny (świecznikowy) i jedna lampa podzielona na dwie sekcje to ile?
4. Zasilanie rolety i włącznik klawiszowy do podnoszenia i opuszczania – jeden czy dwa?

Odrębną kwestią pozostaje rozliczenie punktu z materiałem oraz bez materiału.

Rozliczenie punktu z materiałem oznacza wykonanie instalacji przed tynkami z wykorzystaniem materiałów dostarczonych przez wykonawcę, który odpowiada za całość robót. W modelu rozliczenia bez materiału wykonawca realizuje roboty instalacyjne, natomiast materiały zapewnia inwestor.

Takie ujęcie jest szczególnie często stosowane przy wycenie instalacji w domach i mieszkaniach nabywanych w stanie deweloperskim.

Czynniki wpływające na cenę punktu elektrycznego

Cena punktu elektrycznego zależy od wielu czynników i może różnić się w zależności od regionu, warunków rynkowych oraz przyjętego zakresu robót. Do najważniejszych czynników należą stawki robocizny oraz ceny materiałów, w szczególności przewodów i wyrobów zawierających miedź.

Wyższy koszt jednostkowy występuje zwykle przy instalacjach wykonywanych w peszlach, w których przewody prowadzi się w rurkach układanych w przygotowanych bruzdach. Niższy koszt może dotyczyć instalacji wykonywanych przewodami wtynkowymi, mocowanymi do podłoża za pomocą uchwytów, o ile nie występują dodatkowe utrudnienia wykonawcze.